دهم ربيع‌الثاني سالروز رحلت فاطمه معصومه سلام الله عليها
حضرت معصومه سلام الله عليها عالمه محدثه آل طه بود و قدم جاي پاي حضرت زهرا سلام الله عليها گذاشت و همچون او در عرصه جهاد و تلاش براي اثبات حق كوشيد تا جايي كه جانش را فداي ولايت كرد و شهد شهادت نوشيد.
 
به مناسبت هفته کتاب
"کالایی" به ظاهر ارزشمند
مهدی خداجویان
 
کتاب برای ما کالایی به ظاهر ارزشمند است چون نهایت مدیریتمان برای افزایش محبوبیت این کالا منجر به قرار گرفتنش در سبد خرید خانوار می‌شود. چونان که روغن و گوشت و برنج و دیگر ملزومات خانوار در این سبد قرار دارند. به هر ترتیب کتاب هم به محیط گرم خانواده‌ها راه می‌یابد.
مهدی خداجویان

هجدهمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران شروع شد و بهانه‌ای شد تا بار دیگر موج طرفداری از یار مهربان همه‌مان را در برگیرد و باز هم به یاد مظلومیت کتاب، مرثیه بخوانیم و در منقبتش مدیحه بسراییم.

حکایت وفاداری ما به کتاب و کتابخوانی حکایت انجام وظیفه‌ای است که نه در باورمان جای دارد و نه اعتقادی خالصانه به این رفتار و کردارمان داریم و فقط برای رفع تکلیف و البته ارتقاء مشهود بیلان کاری خود، سرگرمش می‌شویم. با وجوداینکه نهادهای مختلفی در امر فرهنگ و اندیشه، متولی امر کتاب و کتابخوانی جامعه‌اند؛ ولی در نهایت آنچه حاصل می‌شود دندان‌گیر نیست. چرا که کتاب برای بسیاری از ما کالاییست که به فراخور شخصیتمان برخوردی متفاوت با این کالا داریم. درست شبیه مواجهه‌مان با گوشی تلفن همراهمان است. یعنی گاه به دنبال محصولی پر زرق و برق و لوکس می‌گردیم و کالایی را می‌پسندیم که زینتی‌تر و جذاب‌تر باشد و گاه برای رفع حاجت خود به کالایی مصرفی با ماندگاری بالاتر می‌اندیشیم و البته آنچه در این میانه فراموش می‌شود کارآمدی مناسب و مفید (محتوا) است.


اثبات این ادعا کار دشواری نیست که با ساعتی قدم زدن در خیابان انقلاب می‌توان به میزان کالااندیشی کتاب در جامعه دست یافت. این نوع نگاه چنان در بدنه جامعه رسوخ کرده که بعضی از کتابفروشان محترم نیز تفاوت چندانی میان محصولات ارائه شده خود اعم از کتاب و لوازم التحریر و محصولات صوتی و تصویری قایل نیستند و الزاما آنچه پشت ویترین کتابفروشی قرار می‌گیرد شیک‌ترین و مشتری‌پسندترین کالاهاست.

با این اوصاف، کتاب هم چون کالایی مصرفی محسوب می‌شود، می‌توان با بقیه محصولات تولید داخل و خارج در سبد خرید قرارشان داد و با بن خرید کتابی و حمایت و تخفیف دولتی و غیره و ذالکی میزان خرید و فروش این کالای به ظاهر ارزشمند را بالا برد.

بله؛ کتاب برای ما کالایی به ظاهر ارزشمند است چون نهایت مدیریتمان برای افزایش محبوبیت این کالا منجر به قرار گرفتنش در سبد خرید خانوار می‌شود. چونان که روغن و گوشت و برنج و دیگر ملزومات خانوار در این سبد قرار دارند. به هر ترتیب کتاب هم به محیط گرم خانواده‌ها راه می‌یابد و اتفاقا ارج نهاده می‌شود و در قفسه‌ای مجزا و شیک –به فراخور وضع اقتصادی خانواده- قرار می‌گیرد. اما دریغ...

با وصف این‌که مراکز متعدد و مدیران خدوم و زحمتکش بسیاری در حوزه فرهنگ جد و جهد فراوان داشته و دارند تا کتاب هم در سبد خرید خانوار قرار گیرد، به تازگی رقم تعداد چاپ کتابی سه رقمی شده است و با توجه به این نکته که شمارگان کتاب‌ها در ایران حدود 3 هزار نسخه است، رقم به دست آمده بعد از همه این تلاش چیزی حدود 300 هزار نسخه می‌شود که تناسبی با جمعیت حدود 55 میلیون باسواد کشور ندارد.

درد اما جای دیگری است. مشکل شمارگان کتاب نیست که این مقوله خود معلول علت دیگری است. علت این درد، بیماری مزمن و واگیرداری است که از نویسنده تا قفسه کتاب را در خود گرفته و هر روز بیش از پیش بر دامنه عفونتش افزوده می‌شود. کتابخوانی در ایران بیمار است و پزشکان حاذق دستگاه‌های فرهنگی، علاج این درد را مسکنی چون توزیع بن خرید کتاب به صورت فله و انبوه بدون توجه به میزان عرضه و تقاضا می‌دانند که لاجرم نتیجه‌ای جز تورم در بر نخواهد داشت. همین الساعة جستجویی ساده در خصوص وعده‌های زیبای توزیع بن‌های الکترونیکی و غیر الکترونیکی و تخفیف‌های ویژه هفته کتاب و غیره، التفات خاص بزرگان عرصه فرهنگ به کاهش درد بیمار خود را نمایان می‌کند. علاج بیماری؟ بگذار تا وقت دگر...

تنوع و تعدد کتاب‌های پرفروش بازار نشان می‌دهد که مخاطب بالاخره تحت تاثیر تبلیغ یا عناوین فریبنده تکلیف خود در قبال خرید کتاب را انجام می‌دهد. کتاب‌ها خوب یا بد خریده می‌شوند. سوال اینجاست: با این انجام وظیفه گرهی از کلاف سر در گم پایین بودن سطح کتابخوانی باز می‌شود؟ جواب اما چندان پیچیده نیست. کافی است سری بچرخانیم و کتاب‌ها و کتابخوانی‌های اطرافمان را نگاه کنیم.

به نظر می‌رسد ریشه بیماری در کتاب‌نویسی است نه کتاب‌خوانی. تجربه نشان داده کتاب‌هایی که هدفمند و با دقت و وسواس نویسنده و بالتبع ناشر روانه بازار می‌شوند فقط در قفسه‌ها –ی انبارها، کتابفروشی‌ها، کتابخانه‌ها و یا قفسه‌های شخصی- خاک نمی‌خورند و خوانده می‌شوند. به عبارت دیگر برای علاج بیماری کتابخوانی نخست باید فرهنگ کتاب‌نویسی را ارتقا بخشید. در گام‌های بعد می‌توان به سراغ شبکه عرضه و توزیع خرد و کلان، شبکه و سیستم تبلیغ، مراکز وابسته به کتاب و کتابخوانی و... رفت. پرداخت به هر یک از این مقوله‌ها یا موارد مشابه زمان و مجال بیشتری می‌خواهد.

در این بازار وضع کتب دینی آشفته‌تر است. نویسندگان کتب دینی به دلایل مختلف از ورود به عرصه رقابت امروزی پرهیز می‌کنند. کتاب‌های تخصصی دینی –اعم از روایی، تاریخی، مفاهیم، تفاسیر و امثالهم- را که از میدان رقابت خارج کنیم با سرزمینی بکر و پاک مواجه می‌شویم که در گوشه کنارش گاه سبزه‌ای و درختی کاشته‌اند و گاه برکه‌ای چشم‌نواز مسبب ایجاد نقطه‌ای حاصلخیز شده است و گاه کشاورز زحمت‌کشی باغچه‌ای زیبا پرورانده است. اما در کل نمی‌توان دشتی سرسبز و زیبا و البته پر از درختانی میوه‌دار دید. گواه این ادعا علف‌های هرز کتاب‌های عرفان شرقی و غربی، دستورالعمل‌های بی‌ربط و بی‌سند، راه‌نماهای گم‌کرده راه به سوی سعادت و موفقیت و زندگی بهتر و... است که گاه چونان درختی تنومند ستبر شده‌اند و ریشه دوانیده‌اند.

در عرصه محتوای دینی کتاب‌ها کار به جایی رسیده‌است که دست اندرکاران کتب دینی باید با کتاب‌های بی محتوا و البته شکیل و فریبنده‌ای رقابت کنند که هیچ همخوانی با تعالیم والای دینی، فرهنگی و حتی اجتماعی ما ندارند. درد بزرگتر اینجاست که چنین کتاب‌هایی به واسطه جذابیت‌های ظاهری و عنوان‌های جالب، جزو پرفروش‌های بازار قرار می‌گیرند و کتابفروشان نیز برای جذب مشتری لااقل گوشه‌ای از ویترین یا قفسه خود را به آنان اختصاص می‌دهند.

البته باز هم نباید از دایره انصاف بیرون رفت و زحمت دلسوزانه بزرگان این صحنه را از یاد برد. لذت بازدید منظره زیبایی که این عزیزان خلق می‌کنند گاه چنان شیرین است که تلخی کم‌کاری‌ها و ندانم‌کاری‌های خود را فراموش می‌کنیم. شکر الله مساعیکم انشاءالله.


بگذریم که هفته کتاب است وطبق قرار غیر معهود باید از خوبی‌ها و خوشی‌های کتاب و کتاب‌خوانی سخن راند که این قسم سخن را هم می‌توان در همایش‌ها و جلسات مختلف این هفته به وفور شنید. پس باز هم نیازی به این یادداشت نخواهدبود.

   
Code : 5760

  بازگشت به صفحه اصلی مشاهده نسخه چاپی

نظر شما راجع به این موضوع چیست ؟

نام شما :
ایمیل شما :
وب سايت :
   
 
تعداد بازدید : 1671 تاریخ آخرین بروزرسانی : سه‌شنبه، 25 آبان 1389 04:50:52
Copyright © 2011 - esteva.ir Powered by targan.ir ®